Werk en inkomen

Belangrijk uitgangspunt van het beleid Bestaanszekerheid is het streven om het bereik én gebruik van de regelingen die hier onder vallen te optimaliseren. Wanneer we hierin slagen, of wanneer het aantal huishoudens met een minimum inkomen in de gemeente stijgt, dan bestaat het risico van toenemende kosten omdat meer huishoudens gebruik maken van de inkomensondersteunende maatregelen.
Voor de individuele bijzondere bijstand geldt daarnaast dat dit een open eind regeling is: wanneer de kosten zich voordoen, komen huishoudens met een laag inkomen hiervoor in aanmerking en moeten we bijzondere bijstand toekennen. We hebben hier geen invloed op.

Tilburg ontvangt minder BUIG-middelen dan nodig is om de feitelijke uitkeringslasten te dekken. Het Rijk verdeelt het landelijke BUIG-macrobudget via een objectief verdeelmodel, dat op rijksniveau wordt vastgesteld en lokaal niet kan worden beïnvloed.

We ramen het BUIG-budget neutraal: de baten worden gelijkgesteld aan de geschatte lasten (aantal uitkeringen × gemiddelde uitkeringsprijs). Toch blijft er onzekerheid over het uiteindelijke saldo. Aan de batenkant kan de rijksbijdrage afwijken van de raming door de werking van het verdeelmodel. Aan de lastenkant kunnen de kosten hoger uitvallen als bijvoorbeeld de instroom groter is dan verwacht of de gemiddelde uitkeringsduur toeneemt.

Hoewel we geen invloed hebben op het verdeelmodel, kunnen we wel sturen op de kostenkant van de uitkeringslasten en daarmee op het BUIG-saldo. Door gericht in te blijven zetten op instroombeperking, handhaving en plaatsing op werk, waaronder het gebruik van loonkostensubsidies (LKS), kunnen de uitgaven worden verlaagd en kan het totaalresultaat verbeteren. Het realiseren van structurele effecten is echter complex en afhankelijk van meerdere factoren, zoals landelijke regelgeving en de samenstelling van de doelgroep.

Voor 2027 wordt, op basis van landelijke ramingen en lokale signalen, een stijging van het bijstandsvolume verwacht. Deze ontwikkeling kent meerdere oorzaken:

• Huisvesting statushouders: Voor 2027 wordt een lichte bijstandsvolume stijging verwacht, onder andere omdat de werkloosheid stijgt.  Dit vormt een financieel risico, omdat een toename niet automatisch wordt gecompenseerd via het BUIG-verdeelmodel.
• Doelgroep met beperkte arbeidsmogelijkheden: Door de afbouw van de Wsw en strengere instroomcriteria voor de Wajong vallen steeds meer mensen met weinig of geen arbeidsvermogen onder de Participatiewet. Voor deze groep, die anders onder Wsw of Wajong zou vallen, ontbreekt een aparte voorziening met structureel passende ondersteuning. Het gaat vaak om mensen met complexe problematiek of beperkte belastbaarheid, die naar verwachting langer in de uitkering blijven of intensieve begeleiding nodig hebben om stappen richting werk te zetten.
• Beperkte opnamecapaciteit bij werkgevers: Een andere oorzaak van een hoger bijstandsvolume is een instroom die groter is dan de beschikbare opnamecapaciteit bij werkgevers. Hoewel de arbeidsmarktkrapte aanhoudt, blijkt het in de praktijk vaak complex om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt duurzaam te plaatsen. De combinatie van een mismatch tussen gevraagde en aanwezige vaardigheden, een hogere ondersteuningsbehoefte en beperkte mogelijkheden bij werkgevers om passende begeleiding of werkplekaanpassingen te bieden, maakt dat de werkzaamheden arbeidsintensiever worden en uitstroom moeizamer verloopt. Hierdoor blijven meer mensen langer afhankelijk van een uitkering, ook wanneer de gemeente actief inzet op activering, scholing en begeleiding naar werk.

Het aantal mensen met een WSW-dienstverband daalt jaarlijks als gevolg van natuurlijk verloop. Deze groep valt onder een oude regeling met relatief gunstige bekostiging. Door het ontbreken van nieuwe instroom en de structurele afbouw van deze doelgroep, nemen de schaalvoordelen voor sociaal ontwikkelbedrijven zoals de Diamant-groep af, terwijl vaste lasten blijven bestaan.

De Diamant-groep anticipeert hierop door te transformeren naar een sociaal ontwikkelbedrijf dat zich richt op bredere doelgroepen, met onder meer ontwikkel- en basisbanen en ontwikkelingsgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD). De koers is vastgelegd in het strategie- en uitvoeringsplan 2025-2030. Daarmee verbreden we de maatschappelijke functie van het werkbedrijf én verbeteren we de financiële houdbaarheid van de infrastructuur. Als die transformatie onvoldoende slaagt dan is een gemeentelijke bijdrage op termijn niet uit te sluiten. Op dit moment is dat niet aan de orde.